Bank krediti verərkən özünü riskdən qorumaq üçün ya zamin, ya girov, bəzən isə hər ikisini tələb edir. Bu iki anlayış tez-tez qarışdırılır, halbuki öhdəlik, risk və nəticələri tamamilə fərqlidir. Bu yazıda zamin və girov arasındakı fərqi, hər birinin daşıdığı məsuliyyəti və hansı kreditdə nəyin tələb olunduğunu izah edirik.
Zamin nədir?
Zamin (zaminlik) — borc alanın krediti ödəməyəcəyi halda ödənişə görə cavabdeh olan üçüncü şəxsdir. Zamin öz əmlakını birbaşa banka bağlamır, lakin imza atdığı an borca görə şəxsi məsuliyyət götürür. Borc alan ödəməsə, bank zamindən tələb edə bilər və bu, zaminin öz gəliri və əmlakı hesabına ödəniş etməsi demək ola bilər.
Girov nədir?
Girov — kreditin təminatı kimi banka bağlanan konkret əmlakdır: mənzil, avtomobil, torpaq, depozit və ya digər qiymətli aktiv. Borc ödənilmədikdə bank girov qoyulmuş əmlakı qanuni yolla satıb borcunu örtmək hüququ qazanır. Yəni girovda risk konkret əşyaya bağlıdır — bütün şəxsi əmlaka deyil, yalnız girov qoyulan aktivə.
Hər birinin daşıdığı öhdəlik
Zamin imza atan kimi krediti faktiki olaraq "öz adına" qədər riskə girir. Borc alan ödəməsə, bank zaminə müraciət edir və zamin ödənişləri davam etdirməli olur. Bu, zaminin öz kredit tarixçəsinə də təsir edə bilər: gecikmə baş verərsə, qeyd zaminin reyestrində də əks oluna bilər. Girov sahibi isə əmlakını riskə qoyur — borc bağlanmasa, həmin əmlak satıla bilər, lakin onun digər əmlakına və gəlirinə bilavasitə toxunulmur.
Risklər: kim nəyi itirə bilər?
- Zamin üçün: gəlirinin bir hissəsi tutula bilər, kredit tarixçəsi zədələnə bilər, gələcəkdə öz krediti çətinləşə bilər.
- Girov sahibi üçün: əsas əmlak (mənzil, avtomobil) itirilə bilər, amma məsuliyyət yalnız həmin aktivlə məhdudlaşır.
- Borc alan üçün: girovlu kreditdə əmlakı, zaminli kreditdə isə zamin münasibətlərini riskə atır.
Hansı bank nəyi tələb edir?
Tələb olunan təminat kreditin növündən və məbləğindən asılıdır:
| Kredit növü | Adətən tələb olunan |
|---|---|
| Kiçik istehlak krediti | Çox vaxt təminatsız (yalnız gəlir arayışı) |
| Orta məbləğli nağd kredit | Bir və ya iki zamin |
| Avtokredit | Avtomobilin özü girov qoyulur |
| İpoteka | Alınan mənzil girov, bəzən əlavə zamin |
| Biznes krediti | Daşınmaz əmlak girovu və/və ya zamin |
Zamin durmazdan əvvəl nələri yoxlamalı?
Kiminsə krediti üçün zamin durmaq qərarı emosional deyil, hesablanmış olmalıdır. Aşağıdakıları aydınlaşdırın:
- Borcun ümumi məbləği və aylıq ödənişi nə qədərdir?
- Borc alanın gəliri sabitdirmi və ödəmə qabiliyyəti realdırmı?
- O ödəyə bilməsə, siz bu məbləği öz büdcənizdən çıxara bilərsinizmi?
- Müqavilədə zaminin məsuliyyət həddi necə müəyyən olunub?
Hansı sizin üçün daha az risklidir?
Borc alan kimi baxsanız, girovlu kredit çox vaxt daha aşağı faizlə gəlir, çünki bank üçün təminat konkretdir — risk azdır. Zaminli kredit isə zamin tapmaq tələb edir və münasibətləri gərginləşdirə bilər. Zamin kimi baxsanız, ən az riskli variant ümumiyyətlə zamin durmamaqdır; mütləq lazımdırsa, yalnız ödəyə biləcəyiniz məbləğdə və yaxından tanıdığınız, ödəmə qabiliyyəti güclü şəxs üçün razılaşın.
Yekun
Zamin şəxsi məsuliyyət, girov isə konkret əmlakla təminat deməkdir — ikisinin riski və nəticələri fərqlidir. Kredit götürərkən hansı təminatın tələb olunduğunu və hansının sizə daha sərfəli olduğunu əvvəlcədən aydınlaşdırın. Təminatsız və ya minimum tələbli kredit variantlarını müqayisə etmək üçün istehlak krediti səhifəmizə baxa bilərsiniz.
